Yakıt Miktarı Hesabı

 

Yakıtın bir Kg.’ Inın (gaz yakıtlarda, m3’ ünün) yakılması ile elde edilen ısıya o yakıtın ısıl değeri denir ve Kcal (Kilo Kalori) ile ölçülür. Yakıtların ısıl değerleri birbirinden farklıdır. Bir Kg. Linyit yakıldığında kömürün kalitesine göre 3000 – 4000 Kcal. Isı elde edilir. Bu oran fuel oil’ de 9600 Kcal., odunda 2500 Kcal, Doğal gaz’ da ise 8250 Kcal. civarındadır. Bu ısıl değerler yardımı ile bir saatte yakacağımız yakıt miktarını aşağıdaki formülle hesaplamamız bize bir çok konuda yardımcı olacaktır.

YAKITLARIN ISIL DEĞERLERİ

 

 

ALT ISIL DEĞERLER

ÜST ISIL DEĞERLER

YAKIT

kcal

kWh

kcal

kWh

MİKS LPG (%30 propan,%70 bütan) KG

11000

12,76

11900

13,80

PROPAN  KG

11100

12,87

12000

13,98

MİKS    m3

26000

30,16

28200

32,71

PROPAN   m 3

21200

23,95

23000

25,93

DOĞALGAZ   Nm3

  8250

  9,59

 9155

 10,62

ODUN  KG

  2500

  2,90

 2800

   3,25

KÖMÜR LİNYİT   KG

  3000

  3,50

 3300

   3,84

KÖMÜR SOMA   KG

  5500

  6,38

 6000

   6,96

KÖMÜR İTHAL    KG

  6000

  6,98

 6500

   7,56

MOTORİN    KG

10200

11,86

10800

12,58

KALORİFER YAKITI   KG

  9700

11,28

10500

12,18

SANAYİ YAKITI FUEL OİL  KG

  9200

10,69

10300

11,95

ELEKTRİK  kWh

    860

1

860

1

 

 

Saatlik Yakıt Miktarı =  Binanın Saatlik Isı İhtiyacı / Kazan Verimi x Yakıt ısıl değeri

 

Saattlik yakıt miktarı; en soğuk günlerde bir saatte yakılması gereken yakıt miktarı olup, senelik yakıt miktarı hesaplanırken iyi havalarda daha az yakıt tüketileceği göz önüne alınarak bulunan değerin yarısı alınmalıdır.

Saatlik ısı ihtiyacı; binanın veya ısıtılacak yerin bir saatlik ısı ihtiyacı olup bu değer kazanın ya da ısıtıcı cihazın etiketinde bulunan ‘kapasite’ kısmında belirtilmiştir. Bazen bu etiket üzerindeki bölümde sadece ısıtma yüzeyi verilmiş olabilir. Bu gibi durumlarda söz konusu ısıtma yüzeyini katı yakıtlı kazanlar için 6000, fuel – oil yakan kazanlar da ise 8000 ile çarparak binanın saatlik ısı ihtiyacı hesaplanabilir.

Kazan veya ısıtıcının verimi; genellikle cihazı imal eden firmanın etiketinde ya da kullanım kılavuzlarında belirtilmiştir. Eğer bulunamıyorsa bu verim yaklaşık olarak kömürlü kazanlarda %65 – 75, fuel – oil yakan kazanlarda %80 – 90, doğal gaz yakan kazanlarda ise %90 – 92 alınabilir.

 

Örnek Çözüm

Kazanımız 120.000 Kcal/h ve ya 20 m2 ısıtma yüzeyli bir kazan olsun. Buna göre

Saatlik Yakıt Miktarı = 120.000 Kcal/h / 0,65 x 3000 = 61,5 Kg/h. ‘ dir.

Yakıt Tüketimi = Saatte Tüketilen Yakıt Miktarı x Günlük Yakma Saatlaeri x Yıllık Yakım Günleri / 2

Bu formülden yola çıkarak senelik yakıt miktarımızı, günde 14 saat yakılarak ve 200 gün süren bir kış dönemi için hesaplarsak.

Yıllık Tüketim =  61,5 Kg/h x 12 saat x 200 gün / 2 = 73,800 Kg. (yaklaşık 74 ton)

Bu hesaplama sayesinde kazan yakıcıları saatte ne yakacakları yakıt miktarını bilecekleri için kazana atılacak kömürü önceden hesaplayabilir. Yöneticiler ise yıllık yakıt miktarını tespit edebilecekleri için finans planlamalarını buna göre ayarlayabilirler.

 

Kömürün Depolanması

 

Kömür, ekniğine uygun depolanmazsa kızışır ve kendi kendine tutuşarak yanabilir. Dolayısı ile kömürün depolanmasında dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır.

1. Depolanacak kömür mümkün olduğunca kuru olmalıdır.

2. Kömür depolanacak yerin tabanı su tutmamalı ve stoklanacak kömürden akacak suyun uzaklaşması için kanallar yapılmalıdır

3. Yığın yüksekliği 1,5 m. eni ise 5 metreyi geçmemelidir

4. Uzun süre bekleyecek kömürün içinde kolay tutşabilecek (kağıt, tahta parçaları vs.)  maddeler bulunmamalıdır.

5. Eski ve yeni kömür karıştırılmamalı, hatta ayrı ocaklardan gelen kömürler bile ayrı depolanmalıdır.

6.Kömürlükteki kömür kullanılırken önce eski kömür tüketilmelidir.

Kömürün depolanması sırasında yukarıda belirtilen kurallara uyulmazsa ve çok bekletilirse kömür kendi kendine tutuşabilir. Bu gibi durumlarda kömürün söndürülebilmesi için aktarılması gerekecektir. Depoda aktarılması mümkün olmayan hallerde kömür dışarı alınmalı ve iyice havalandırılarak soğutulduktan sonra kurallarına uygun olarak yeniden depolanmalıdır.

 

Mevsim Başında Kazanın Yakışa Hazırlanması

 

Kazan yakılmadan önce tüm tesisatın kullanılmaya hazır olup olmadığı kontrol edilmelidir. Bunun için su borularında, vanalarda, ısıtıcılarda (radyatör vb.) ve kazanlarda su sızıntıları olup olmadığı kontrol edilir. Bunların dışında kömürlü kazanlarda, alev – duman borularının durumu ile sirkülasyon popalarının rahat ve problemsiz çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir. Muhetemel arızaların önceden belirlenmesi kış günlerinde soğuktan, bu sorunların yol açabileceği tehlike ve masraftan kurtulmayı sağlayacaktır.

Bütün bunlara ilaveten tüm izolasyonlu yüzeylerin de kontrol edilmesi gereklidir. Her kaybedilecek ısı için yakıt sarfiyatımız o kadar artacaktır. Özellikle merkezi ısıtma sistemlerindeki kanal içi boruları izolasyonu her sene kontrol edilerek, düzenlenmelidir. Hatta binalarımızda ısı – cam kullanımı ve çatı arası izolasyonumuzun yapılmış olması daha az yakıtla, daha iyi ısınmamızı sağlar ve hava kirliliğini de aynı oranda azaltır.

 

Kömürle çalışan sistemlerde ateşçi takımlarının, tamam, sağlam ve kullanılmaya elverişli olduğu kontrol edilmelidir. Kazanın tekniğine uygun ve fazlaca güç harcamadan yakılabilmesi ancak bu işe uygun takımlarla mümkündür. Bu takımlar uygun yerde asılı olmalı ve yerleri değiştirilmemelidir.

Izgara üzeri ve küllük temizlenmeli, çatlak, kırık veya çarpık ızgaralar yenilenmelidir. Döküm olan ızgara ve kapak kelebeklerine hiç bir şartta sert bir cisimle vurulmamalıdır.

Hidrometre ile tesisatta yeterli su olup olmadığı kontrol edilmelidir. Eksik olması durumunda kazana su verme musluğu  yardımıyla, haberci borusundan su gelene kadar tesisin suyu tamamlanmalıdır. Bu işlem hidrometrenin üzerindeki kırmızı ve siyah işaretin üst üste gelmesi ile noktalanır.  Kazan yanarken su verilmesi gerekiyorsa; kazansuyu sıcaklığı mutlaka 35 C derecenin’ nin altında olmalıdır. Aksi durumlarda kazan arızaları meydana gelebilir.

Kazan, baca ve gaz kanalı temizleme kapaklarının, hatta kazan kaidesi ile kazan oturma yüzeylerinin hava almayacak şekilde kapanmış olup olmadığı kontrol edilir. Açıklar varsa şamotla sıvanmalıdır.

Kazan baca kapağı aralanarak, yanan bir kibritle çekiş kontrol edilmelidir. Baca soğuk ve geçiş yeterli değilse, baca temizleme kapağı açılarak , biraz kağıt ya da tahta parçası yakılarak baca ısıtılır.

 

Kömürle Çalışan Kazanların Yakılması

 

Küllük kapağı açılır ve ızgara üzerine arkadan öne doğru yeterince odun atılıp tutuşturulur.

Odunlar kömürü yakacak duruma gelince kırılmış kömürlerden serpilerek bir kaç kürek kömür atılır. Bu kömürler tutuşunca tüm ızgara yüzeyinde bir ateş tabakası sağlanıncaya kadar kömür atılmaya devam edilir.

Dış hava sıcaklığına ve binanın ısı ihtiyacına göre gerekli kömür bu şekilde atıldıktan sonra kazan suyu sıcaklığı 30 – 35 C dereceye ulaşana kadar beklenir ve sirkülasyon pompası çalıştırılır. Sadece çalışan pompanın vanaları açık ana vana kapalı olmalıdır. Aksi durumlarda su kollektöörde kısa devre yapar ve bazı radyatörler ısınmaz. Ana vana pompa durdurulunca açılır ve diğer vanalar kapatılır.

Sirkülasyon pompası çalıştırılınca kazan suyu sıcaklığı bir miktar düşecektir. Daha sonra tekrar yükselmeye başlar. Dış hava sıcaklığına göre termometre ile istenilen sıcaklık sağlanır.

Baca çekişi dampeler, kazan yanma sıcaklığı ise yanma havasının verildiği küllük kapağı ile ayarlanır.

Zaman zaman kazan suyu sıcaklığı ve ateş kontrol edilir. Bu süre 1 – 1,5 saati geçmemelidir. Ateşin üzeri küllenmiş ve küllüğe ışık sızmıyorsa ateşin süngülenerek düzenlenmesi gerekir. Bu işlem yapılırken, süngü ızgaranın sağ ve sol taraflarına, ateş tabakasının altından ızgara yüzeyini sıyıracak şekilde paralel ve hafif hafif sallanarak vurulur. Daha sonra ortadan vurularak curuflar üste alınır. Ateş kapağı kapatılarak biraz bekletildikten sonra curuflar kanca ile dışarı alınır ve kazan beslenir.

 

Kazan Besleme Yöntemleri

 

Yorganlama

Dumansız yakma için ideal usuldür. Bu usulde iyice kor haline gelmiş kömür gelberi ile kazanın arkasına iyice itilir ve ızgaranın ön tarafında boşalan yere 15 – 20 cm. kalınlığında ve ızgara yüzeyinde hiç boşluk kalmayacak şekilde yeni kömür atılır ve arkada yüksek duran kor, gelberi ile yeni atılan kömürün üzerine çekilir.

Yastıklama

Kömür ızgaranın yarısına yastık şeklinde atılır. Izgaranın diğer yarısındaki alev hiçbir zaman kapatılmaz. Bundan sonraki kömür atma zamanında yine ateş düzenlenip, kömür bu defa ızgaranın diğer yarısına atılır.

Kazanın her iki usulde de beslenmesinde mutlaka baca damperinin tam açık olması, küllü kapağının ise kapalı olması gerekir. Yani kömür hiç bir zaman ateşin üzerine atılmamalı ve ızgarada boşluk kalmamalıdır. Aksi takdirde kazan boğulur ve borulardan su sızıntıları görülür. Bu tip durumlar kazanın ömrünü kısaltacağı gibi yanma olayını da kötüleştirir.

 

Yanma Olayı ve Tam Yanma

 

Yakıtların havanın oksijeni ile ısı ve ışık çıkararak birleşmesine yanma adı verilir. İyi bir yanmanın olabilmesi için ocağa yeterince hava verilmesi gerekir. Havanın gereğinden az verilmesi halinde alevin rengi koyu, uçları isli olacaktır. Bu durumda yakıtın bir kısmı yanma için hava bulamayacak, is ve duman olarak bacaya gidecek, bu durmda ise duman borularını ve gaz kanallarını çok çabuk kirletecektir. Kirli yüzeyde ısı geçişinin zor olması nedeniyle, gazların ısısı suya geçmeden dışarıya atılacak dolayısı ile hem yakıt sarfiyatı artacak hem de hava kirlenmiş olacaktır. Ateşçi çok çalışmak zorunda kalcağı için bu kötü yanmanın mutlaka önlenmesi gerekir. Bunun tam tersi olan fazla hava ile yanmada ise alevin rengi çok parlaktır. Bu durumda da yanma için verilen fazla hava ocakta zorunlu olarak ısıtılacağı için yakıtın ısısının bir miktarını alıp götürecek ve yakıt tüketimini arttıracaktır.

Tam yanmanın sağlanabilmesi için bir takım teknik cihazlara ve bilgiye ihtiyaç olmakla birlikte, bunlara imkan bulunmadığı hallerde yanma mutlaka göz ile ayarlanmalıdır. Bu da alevin renginden anlaşılır. Tam yanmada alevin rengi ne çok koyu ne de çok parlak olmayıp tatlı sarı olarak tabir edilen renkte ise hava tam veriliyor ve tam yanma oluyor demektir.

 

Kazanın Bastırılması ve Uyandırılması

 

Gece yatılacağı zaman ısı ihtiyacı azalacağı için kazan suyu sıcaklığının  düşürülmesi gerekecektir. Ancak kazanın tamamen söndürülmesi ve sabah tekrar yakılması gereksiz odun sarfiyatını arttıracak, ateşçiye ek iş çıkartacak, ilk yakışta fazla duman çıkaracağı için hava kirliliğine sebep olacak ve kazan suyu sıcaklığı fazla soğuyacağı için yakıt sarfiyatımızı da oldukça arttıracaktır. Bu nedenle yatmadan önce kazanın yanışının azaltılması yoluna gitmek doğru olacaktır. Bu olaya da kazanın bastırılması ya da uyutulması denir.

 

Kazanın Bastırılması

1. Önce ateş düzenlenir ve dış hava sıcaklığına göre uygun kazan suyu sıcaklığını sağlamak için bir miktar kömür atılır.

2. Tozumayacak kadar nemlendirilmiş kül ile ateşin üzeri 10-15 cm. kalınlığında tamamen örtülür.

3. Ateş ve küllük kapakları sıkıca kapatılıp (kazanın sekonder hava kapağı varsa bu da kapatılır) baca damperi ¼ açıklığa ayarlanır.

4. Ana vana (By pass) açılır. Çalışmakta olan pompa durdurularak, pompanın giriş  - çıkış vanaları kapatılır.

5. Kazan suyu sıcaklığının yavaş yavaş düşmeye başladığı görüldüktn sonra dinlenmeye geçilir.

 

Kazanın Uyandırılması

1. Baca damperi ve küllük kapağı tam açılarak ateş canlandırılır.

2. Küllük kapağı kapatılarak, ocağa süngü vurulur ve ateş düzenlenir.

3. Bütün ızgara yüzeyine iyi bir ateş tabakası sağlamak üzere kömür serpilir.

4. Çalıştırılacak olan devir daim pompasıının vanaları açılır ve pompaya yol verilir.

5. Ana vana kapatılır ve günlük yakışa devam edilir.

 

3ncü Bölüm "Sıvı Yakıtlı Isıtma Tesislerinin İşletilmesi ve Bakımı"